Trong quá trình nuôi dạy con, chắc chắn nhiều ba mẹ đôi lúc cảm thấy bất lực khi con đang chơi vui vẻ, tự dưng lăn ra gào khóc, ném đồ đạc lung tung, không cho ai chạm vào người, bố mẹ càng cố dỗ dành lại càng khóc to hơn… Đối phó với tình huống này như thế nào và làm gì để ngăn chặn trẻ ăn vạ?

Hiểu để yêu con trọn vẹn, để con tự nhận thức và điều chỉnh hành vi của mình là lời khuyên của các chuyên gia giáo dục và đội ngũ giáo viên Montessori tại Hệ thống Trường Mầm non Sakura Montessori dành cho ba mẹ khi gặp cơn “ăn vạ” của con.

Hiểu để yêu con trọn vẹn, để con tự nhận thức và điều chỉnh hành vi của mình là lời khuyên của các chuyên gia giáo dục
Hiểu để yêu con trọn vẹn, để con tự nhận thức và điều chỉnh hành vi của mình là lời khuyên của các chuyên gia giáo dục

Tại sao trẻ từ 1-3 tuổi thường hay ăn vạ?

Ăn vạ ở trẻ là cách biểu thị giận giữ khi không được đáp ứng nhu cầu. Trạng thái biểu hiện ăn vạ của trẻ khác nhau có thể là gào khóc, nằm lăn ra sàn, ném đồ đạc… Đâu là nguyên nhân trẻ thường ăn vạ nhất là ở giai đoạn từ 1 – 3 tuổi?

1. Do đặc điểm tâm sinh lý trẻ thay đổi

Theo các chuyên gia giáo dục, ăn vạ là một phần bình thường trong sự trưởng thành của trẻ nhỏ. Đa số các trường hợp thường xảy ra khi trẻ rơi vào các cuộc khủng hoảng với mức độ bộc lộ khác nhau do đặc điểm tâm sinh lý của trẻ thay đổi liên tục.

Chẳng hạn, khi con bước sang tuổi lên 2, đó là giai đoạn chuyển biến tâm lý rõ rệt. Trẻ tỏ ra khó chịu, hờn dỗi, khóc lóc, tức giận hoặc chống đối khi không đạt được điều mình muốn. Hay đối với trẻ mới biết đi, ăn vạ là một hình thức thể hiện sự thất vọng. Khi trẻ mệt mỏi, đói, khát nước hoặc phải rời xa bố mẹ thì trẻ cũng rất dễ có những cơn ăn vạ vô cớ.

2. Do thói quen được nuông chiều từ cha mẹ

Còn với trẻ lớn hơn, đó có thể là một hành vi được học và dần dần trở thành thói quen khi mà bố mẹ nuông chiều và luôn đáp ứng lại mỗi khi trẻ ăn vạ, khóc lóc, đòi bằng được thứ mình muốn. Trẻ ăn vạ thường biểu hiện bằng sự khóc lóc, tức giận bởi vốn từ ngữ của trẻ còn ít, trẻ không biết diễn tả cảm xúc của mình cũng như không thể hiện được chính xác thứ mình muốn.

3. Đôi khi ăn vạ đơn giản chỉ là lôi kéo sự chú ý

Trẻ khi ăn vạ đơn giản chỉ là lôi kéo sự chú ý
Trẻ khi ăn vạ đơn giản chỉ là lôi kéo sự chú ý

Nếu cha mẹ không bắt kịp được nhu cầu của con để giải quyết hợp lý thì các con sẽ bộc lộ rất nhiều các hành vi thách thức, chống đối quyết liệt với tất cả mọi người.  Đây là cách con muốn mọi người chú ý đến và đáp ứng nhu cầu của mình.

Biểu hiện ăn vạ của mỗi đứa trẻ khác nhau là khác nhau, tùy thuộc vào tính cách mạnh mẽ, mềm mỏng, cáu gắt hay nóng giận. Cha mẹ nên để ý và hiểu rõ đặc điểm tâm lý của con để có biện pháp khắc phục phù hợp.

4. Trẻ bị kích động hoặc mệt mỏi

Trẻ ở độ tuổi còn nhỏ, việc quá kích động hay mệt mỏi khiến trẻ không chịu đựng được và bé tìm cách giải tỏa bằng 1 “màn” ăn vạ. Đó là những lúc trẻ đói bụng, buồn ngủ, buồn bực… mà không biết cách diễn đạt cảm xúc hoặc không đủ bình tĩnh diễn tả điều mình muốn.

Những phương pháp giáo dục hiệu quả khác cho con?

Hạn chế các cơn ăn vạ của con: Ba mẹ cần làm gì khi con ăn vạ?

Những cơn ăn vạ của trẻ có lẽ là thách thức với nhiều ba mẹ khi không thể kiềm chế cảm xúc và chế ngự những cơn nổi loạn vô cớ của con. Nhưng nếu biết cách ứng xử và hành động khéo léo, ba mẹ sẽ chính là người nâng đỡ, giúp con nhận thức được hành vi của mình và hợp tác với ba mẹ.

Những cơn ăn vạ của trẻ có lẽ là thách thức với nhiều ba mẹ khi không thể kiềm chế cảm xúc và chế ngự những cơn nổi loạn vô cớ của con
Những cơn ăn vạ của trẻ có lẽ là thách thức với nhiều ba mẹ khi không thể kiềm chế cảm xúc và chế ngự những cơn nổi loạn vô cớ của con

1. Hiểu và đồng cảm với trẻ

Theo giáo viên Montessori, mỗi trẻ nhỏ là một cá thể độc lập và các con luôn muốn được thừa nhận, cư xử như “một người trưởng thành”. Vì vậy, bất cứ khi nào trẻ buồn, khóc hay bực bội… đó là lúc các con luôn cần người lớn thấu hiểu và đồng cảm với mình.

Khi được hỏi về khả năng kiểm soát cảm xúc trước hành động ăn vạ, mè nheo của con, nhiều ba mẹ cho rằng họ không giữ nổi bình tĩnh. Đó là lý do ở nhiều gia đình, người lớn thường quát mắng và sử dụng những câu mệnh lệnh, suy đoán một chiều như: “Không được, mẹ cấm nghe chưa!”, “Hơi tí là ăn vạ, hư quá!”, “Nín ngay” “Cứ ngồi đây mà khóc, mẹ đi về đây”… hoặc sử dụng các hình phạt, đòn roi để răn đe trẻ “Có nín không thì bảo. Không nín mẹ không yêu nữa”, “Mẹ gọi công an đến bắt nhé!”.

Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, tất cả những câu cấm đoán, ra lệnh đó chỉ làm tăng cảm giác khó chịu trong con. Con sẽ càng ngang bướng, khó bảo, cảm thấy mất an toàn và có xu hướng bạo lực. Tính cách này về lâu dài sẽ ảnh hưởng tới hành vi ứng xử của con với người khác, thậm chí gây nên những hậu quả khôn lường.

Vì vậy, các giáo viên Montessori khuyên ba mẹ hãy quan sát để hiểu được nhu cầu của trẻ. Hãy lắng nghe để hiểu và tôn trọng các con và hãy quan sát những hành động, lời nói của con để thấu hiểu vấn đề con đang gặp phải. Hãy kiên nhẫn, bình tĩnh với con, sử dụng câu nói lên cảm nhận bản thân để các con cảm nhận được rằng bố mẹ hiểu mình, đưa ra những lời gợi mở để con sẵn sàng chia sẻ như “Mẹ thấy con không thích cái này”, “Mẹ thấy con buồn, tức giận, khó chịu,…”, “… Điều này không chỉ giúp bé nguôi ngoai, dễ chịu mà còn tạo dựng niềm tin giữa con cái và ba mẹ.

Hơn nữa, khi con đang gào khóc ăn vạ thì cách giao tiếp của ba mẹ sẽ giúp các con cải thiện vốn từ vựng, qua đó các con có thể tự diễn tả cảm xúc hoặc ý muốn, nhu cầu của bản thân một cách thoải mái, tự tin nhất.

2. Không nên nuông chiều trẻ

Cũng theo Montessori, cách ứng xử của bố mẹ ở giai đoạn đầu đời là nền tảng hình thành nên tính cách của trẻ sau này khi lớn lên. Việc con muốn gì bố mẹ cũng đều đáp ứng và thỏa hiệp bất cứ điều gì trẻ muốn sẽ khiến cho trẻ cảm thấy khó chịu, cáu gắt, giận dỗi khi có ai đó không đáp ứng nhu cầu của trẻ.

Bố mẹ phải thực sự hiểu, kiên nhẫn, khéo léo trong cách ứng xử, giáo dục con, mình yêu thương con, cho con những điều tốt đẹp nhất; nhưng đừng để con hiểu rằng, chỉ cần mình giận dỗi là người khác sẽ nhún nhường, đáp ứng yêu cầu của mình. Mà chỉ khi yêu cầu của con thực sự xứng đáng và phù hợp thì con mới có thể có được nó. Đừng để giận dỗi trở thành thói quen ở trẻ.

3. Khéo léo hướng con sang hoạt động khác

Khéo léo hướng con sang hoạt động khác
Khéo léo hướng con sang hoạt động khác

Trẻ con dễ giận dỗi, khóc lóc, ăn vạ vô cớ nhưng cũng rất mau quên. Chính vì vậy, khi con đang giận dỗi vì không đạt được một điều gì đó thì ba mẹ nói lên cảm nhận bản thân và gợi ý cho con về một trong những hoạt động mà ba mẹ thấy rằng con rất thích..

Theo kinh nghiệm của các cô giáo Montessori, khi con giận dỗi, ba mẹ nên khéo léo nói với con rằng: Ba mẹ biết con đang rất buồn vì cái ô tô mà con thích nó đã bị vỡ…. Nhà mình đã có hẹn là đi thăm ông bà, vậy chúng ta cùng chuẩn bị cho chuyến đi này nha…

4. Trò chuyện khi trẻ bình tĩnh lại

Trên thực tế, nếu khi con đang giận dỗi mà mình sử dụng ngôn ngữ giải thích, giảng dạy hay giáo huấn sẽ càng khiến cho con giận dỗi hơn, và cũng không trông mong gì con thay đổi. Nhưng lúc cơn ăn vạ của bé đã qua đi, ba mẹ hãy lại gần và nói chuyện với bé về cảm xúc của trẻ khi sự việc xảy ra, ví dụ: vừa rồi mẹ thấy con rất tức giận vì bạn A đang giành đồ chơi của con… Bây giờ mẹ đã thấy con bình tĩnh trở lại, mẹ thấy rất vui và con có thể chia sẻ với mẹ về bất cứ điều gì nếu con muốn. Cảm ơn con đã tin tưởng và chia sẻ với mẹ…

Sau đó hãy ôm con vào lòng và nói cho con biết rằng, mẹ rất yêu con. Hành động này sẽ khiến con củng cố lại niềm tin và tâm lý, để trẻ biết rằng, mình không bị bỏ rơi.

Những điều cha mẹ tuyệt đối tránh khi xử lý trẻ ăn vạ

Trên thực tế cha mẹ rất dễ mất bình tĩnh khi trẻ ăn vạ, sẽ tỏ ra quan tân tâm, dỗ dành, giải thích và đáp ứng các yêu cầu của trẻ. Điều này dễ dẫn đến trẻ hiểu lầm hành động của mình là đúng và tiếp tục biểu hiện tiêu cực trong những lần tiếp theo. Vậy cha mẹ cần tuyệt đối tránh điều gì khi xử lý trẻ ăn vạ?

Trên thực tế cha mẹ rất dễ mất bình tĩnh khi trẻ ăn vạ, sẽ tỏ ra quan tân tâm, dỗ dành, giải thích và đáp ứng các yêu cầu của trẻ
Trên thực tế cha mẹ rất dễ mất bình tĩnh khi trẻ ăn vạ, sẽ tỏ ra quan tân tâm, dỗ dành, giải thích và đáp ứng các yêu cầu của trẻ

1. Tuyệt đối tránh tức giận ngay lúc con ăn vạ

Đối với những “cơn” ăn vạ của trẻ, đặc biệt là những lúc đông người cha mẹ rất khó để kiềm chế sự tức giận. Nhưng điều tốt nhất lúc này cha mẹ cần làm là giữ bình tĩnh, tiếp tục làm việc mình đang làm và yên lặng ở bên cạnh tạo sự yên tâm cho trẻ.

Đừng ra lệnh, quát nạt hay bắt buộc con phải nín khóc, con phải im lặng… vì chắc chắn bé sẽ làm điều ngược lại là gào khóc to hơn. Không nên giữ tay chân khi con giãy giụa vì sẽ làm trẻ càng cáu giận hơn. Trừ những trường hợp trẻ có hành động gây nguy hiểm. Càng không nên vì không bình tĩnh mà cha mẹ đánh con, điều đó khiến trẻ tự ti và thô bạo với người khác.

2. Tuyệt đối tránh tranh cãi với trẻ 

Vào thời điểm con ăn vạ, cha mẹ tuyệt đối tránh tranh cãi với trẻ. Hãy ôm ấp, vỗ về con giúp con giải tỏa cảm xúc, nói ra nhu cầu của mình hay nguyên nhân làm bé cáu giận. Có thể làm xao nhãng con quên đi vấn đề gây ức chế bằng cách gây sự chú ý, tập trung sang vấn đề khác.

Cha mẹ đừng chọn cách giải thích dài dòng cho trẻ, bởi vì lúc này con không đủ tỉnh táo để tiếp nhận nhiều thông tin. Cũng đừng nói “không” với trẻ mà không kèm theo lời giải thích thỏa đáng.

3. Tuyệt đối tránh nói dối con để giải quyết việc con ăn vạ

Tuyệt đối tránh nói dối con để giải quyết việc con ăn vạ
Tuyệt đối tránh nói dối con để giải quyết việc con ăn vạ

Sai lầm này rất nhiều cha mẹ mắc phải, chúng ta thường chọn cách nói dối để tránh việc trẻ ăn vạ hay khóc lóc. Ví dụ hứa đưa con đi mua đồ chơi với yêu cầu con ngừng khóc nhưng sau đó không đưa đi. Con khóc lóc đòi xem tivi thì cha mẹ nói dối là tivi đã hỏng… Khi trẻ có sự hiểu biết, con dễ học tập kiểu nói dối của cha mẹ để áp dụng vào cuộc sống. Làm nên một thói quen xấu ở trẻ.

4. Không châm chọc, không mỉa mai, không so sánh khi trẻ ăn vạ

Châm chọc, mỉa mai, chế giễu và so sánh con với trẻ khác sẽ khiến con xấu hổ, căm ghét mọi người. Trẻ cũng sẽ nhanh chóng học theo hành động không đẹp này của cha mẹ để đối xử với người khác. Làm ảnh hưởng đến cuộc sống sau này của trẻ vì con luôn cảm thấy mất tự tin, tự ti và buồn bã.

5. Tuyệt đối tránh bằng mọi cách giải quyết vấn đề ở nơi đông người

Đừng cố nói chuyện với con ở nơi đông người, gây ảnh hưởng đến người khác. Đề nghị đưa con đến nơi riêng tư để giải quyết vấn đề và thể hiện phép lịch sự. Cách làm này tạo ra 1 khoảng thời gian khi di chuyển để trẻ và ngay cả cha mẹ bình tĩnh lại. Sau đó bạn dễ dàng làm chủ tình huống và tránh đi sự can thiệp của người khác vào câu chuyện riêng của cha mẹ với trẻ.

Tuyệt đối tránh bằng mọi cách giải quyết vấn đề ở nơi đông người
Tuyệt đối tránh bằng mọi cách giải quyết vấn đề ở nơi đông người

Có thể, những cơn ăn vạ của con đều gây nên những mệt mỏi cho người lớn. Nhưng theo các giáo viên Montessori, đó lại là quá trình phát triển tâm lý tự nhiên và độc lập của trẻ. Giúp trẻ tự thẩm thấu kiến thức, hình thành nhân cách và kỹ năng. Cho nên, dù phải đối mặt với những con ăn vạ vô cớ của con ở bất cứ độ tuổi nào, địa điểm ở đâu thì nguyên tắc quan trọng nhất mà ba mẹ cần nhớ chính là BÌNH TĨNH, ĐỒNG CẢM, KHÔNG QUÁT MẮNG hay CẤM ĐOÁN, RA LỆNH.

Câu hỏi thường gặp

1. Lứa tuổi trẻ thường ăn vạ nhất là khi nào?

Giai đoạn trẻ thường ăn vạ nhất là trong khoảng từ 1 – 3 tuổi. Đây là thời kỳ phát triển ngôn ngữ của trẻ, trẻ bắt đầu học cách biểu đạt cảm xúc, mong muốn của bản thân. Giai đoạn có có nhiều biến đổi về tâm sinh lý, phát triển cảm xúc của bản thân. Biểu hiện ăn vạ, gào khóc diễn ra thường xuyên hơn những lứa tuổi khác. Đây cũng là biểu hiện của giai đoạn khủng hoảng lứa tuổi (khủng hoảng tuổi lên 2 – 3).

2. Đòn roi có cần thiết để giải quyết vấn đề trẻ ăn vạ?

Cha mẹ rất dễ mất bình tĩnh và không kiên nhẫn khi con ăn vạ, nhất là trong trường hợp ở chỗ đông người. Nhiều bố mẹ chọn sử dụng đòn roi khiến trẻ sợ để giải quyết nhanh vấn đề. Việc làm này dễ dẫn đến những tổn thương tinh thần của trẻ và khiến trẻ hình thành tính hung hăng, cáu giận.

Ăn vạ là “căn bệnh” mà bé nào cũng dễ mắc phải nên ba mẹ hãy coi đó là vấn đề không nghiêm trọng. Chúng ta cần tìm cách khắc phục, giáo dục con để bé thay đổi mà vẫn luôn cảm thấy được yêu thương, trân trọng.

3. Cha mẹ phải làm gì khi trẻ giận dữ, khóc ăn vạ?

Khi trẻ ăn vạ cha mẹ đừng cáu giận, không nên lập tức vỗ về và hứa hẹn theo mọi yêu cầu của con. Vẫn ở cạnh con nhưng hãy phớt lờ những hành vi ăn vạ của trẻ. Lúc cơn giận giữ của trẻ lắng xuống cha mẹ đánh lạc hướng, khiến con quên đi mình đang ăn vạ. Đừng ra lệnh, giải thích vấn đề lúc trẻ ăn vạ vì con sẽ không đủ tỉnh táo để tiếp nhận những vấn đề này.

Hy vọng những thông tin mà Sakura Montessori chia sẻ sẽ giúp ba mẹ thấu hiểu sâu sắc về con của mình. Từ đó có thể xây dựng những cách tiếp cận phù hợp với con, hướng con trở thành một em bé hạnh phúc, tự tin và thành công. Chắc chắn ba mẹ sẽ dễ dàng vượt qua giai đoạn trẻ ăn vạ một cách nhẹ nhàng nhất.